şünmek mümkün değildir. Ayrıca “Gözler O’nu idrak edemez.”[1034] âyeti ile Hz. Mûsâ’nın talebine karşılık Cenâb-ı Hakk’ın “Beni asla
göremeyeceksin.”[1035]cevabını da delil getirirler.
Ehl-i sünnet âlimleri ise rü’yetullahın aklen mümkün, naklen sabit bulunduğunu, rü’yetin ortak paydasının varlık (vücûd) olduğunu,
âhirette Allah’ın görülmesi için dünyadaki rü’yet şartlarının gerçekleşmesinin gerekmediğini, âhiret hayatı gibi oranın şartlarının da farklı-
lık arzettiğini söylemişler ve ayrıca birçok naklî delilin rü’yeti vurguladığını dile getirmişlerdir. Nitekim Kur’an’da, “O gün, rablerine bakan
pasparlak yüzlerin bulunduğu”[1036] bildirilirken; hadislerde de müminlerin Allah’ı, dolunay halindeki ayı gördükleri gibi görecekleri[1037]
haber verilmektedir.
Kur’an ve hadislerde cennetin yapısı ve oradaki hayatla ilgili tasvirlerden cennetteki hayatın sadece ruhla değil, ruh ve bedenden oluşa-
cağı, bağı, bahçesi, nehri, köşkü vb. ile bir realiteler dünyasında cereyan edeceği anlaşılmaktadır. Bütün kelâmcılar bu şekilde düşünmekte
ve buna karşı çıkan filozoflarla bazı sûfîleri de onun ontolojik yönünü inkâr etmekle itham etmektedirler.
Kur’an’da iman edip sâlih amelde bulunanlara vaat edilmekle beraber çocukların, delilerin ve fetret döneminde yaşayan insanların da
cennete girecekleri âlimlerin çoğunluğunca benimsenmiştir.
Cennetteki hayatın ebediyeti konusunda Cehm b. Safvân dışındaki bütün ulemânın ittifakı bulunmaktadır. Bunlar, cennete girenlerin
oradan çıkarılmayacaklarını, ölümü tatmayacaklarını ve cennet nimetlerinin tükenmeyip sürekli olduğunu bildiren âyetleri[1038] delil ola-
rak getirmektedirler.
A‘râf
Sözlükte a‘râf, urf kelimesinin çoğulu olup, “yüksek yer, sur, dağ ve tepenin en üst noktası” anlamına gelir, “İyi ve kötü amelleri eşit olan
müminlerin bir müddet bekleyecekleri yer.” diye tanımlanır.
“A‘râf üzerinde herkesi simalarından tanıyan adamlar vardır. Bunlar henüz cennete giremedikleri halde, (girmeyi) umarak cennet ehli-
ne; selâm size diye seslenirler.”[1039]
A‘râf sûresinde beyan edildiği üzere iman edip iyi amel işleyenlerin içlerinde barınan kin türünden duygular sökülüp atılarak cennete
konulacaklardır. Bunlar Allah’a hamdüsenâda bulunduktan sonra, cehennem ehline, “Biz, rabbimizin vaat ettiği şeylerin gerçek olduğunu
gördük, siz de rabbinizin size vaat ettiklerini gerçek buldunuz mu?” diye soracakları onlar da “evet” diyecekler ve aralarından bir münâdî,
“Allah’ın lâneti zalimlerin üzerine olsun!”[1040] diye seslenecektir.
A‘râf ashabının kimlerden oluşacağı konusunda farklı görüşler ortaya konulmuştur. Ebû Huzeyfe’den rivayet edilen bir görüşe göre
A‘râf ehli iyilik ve kötülükleri eşit olan tevhit ehlidir. Bunlar cennetle cehennem arasında bir müddet kaldıktan sonra haklarında hüküm
verilecektir.[1041]
Bazılarına göre fetret ehli ile müşriklerin çocuklarından oluşmaktadır. Bir başka görüşe göre ise a‘râf sakinleri peygamber, şehit, âlim
ve velî gibi Allah yanında dereceleri yüksek kişilerden oluşmaktadır. Ancak a‘râf ashabı ile ilgili âyetlerin devamında onların “arzu ettikleri
halde cennete giremedikleri” kaydına dayanarak bu görüşün isabetli olmadığını söylemek gerekir.
Her hâlükârda a‘râf, devamlı bir ikamet yeri değildir. Allah Teâlâ bu zümreye mensup bulunan insanları burada bir müddet beklettikten
sonra haklarında hüküm verecek ve ebedî ikamet yerlerine gönderecektir.
SORULAR - CEVAPLAR
63. Ölü için ıskat ve devir söz konusu mudur?
[1034] el-En’âm 6/103.
[1035] el-A‘râf 7/143.
[1036] el-Kıyâme 75/22-23.
[1037] Buhârî, “Mevâkīt”, 16, 26; “Tevhîd”, 24; Müslim, “Îmân”, 81; “Zûhd”, 1; Ebû Dâvûd, “Sünnet”, 19; Tirmizî, “Cennet”, 15-17.
[1038] el-Hicr 15/48; ed-Duhân 44/56; er-Ra‘d 13/35; Sâd 38/54; Hûd 11/106-108.
[1039] el-A’râf 7/46.
[1040] el-A’râf 7/44.
[1041] Elmalılı, Hak Dini Kur’an Dili, III, 2167.
