ABD-İsrail ile İran Savaşı'nda 3 hafta geride kalırken enerji fiyatlarında sert dalgalanmalar sürüyor

ANKARA (AA) - AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 72,48 dolardan kapanırken, son 3 haftada keskin yükseliş ve düşüşler görüldü.

Brent petrolün varil fiyatı 20 Mart'ta günü 27 Şubat'a kıyasla yüzde 46,8 artışla 106,4 dolardan tamamladı.

Hürmüz Boğazı çevresinde 27 Şubat-20 Mart döneminde İran ile ABD-İsrail arasında artan askeri gerilim nedeniyle deniz güvenliği krizi yaşandı.

İran, bölgedeki tanker geçişlerini kısıtlamaya başlayınca boğazdan geçen gemi sayısı ciddi şekilde azaldı ve birçok petrol tankeri geçiş için beklemek zorunda kaldı.

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin yapıldığı bu kritik noktadaki aksama küresel enerji piyasalarını etkiledi, bazı tankerler alternatif yöntemlerle veya "gölge filo" denilen farklı bayraklı gemilerle geçiş yapmaya çalıştı.

Saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart'ta jeopolitik endişelerle Brent petrol 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan kapattı. Önceki kapanışa göre yüzde 7,26 yükselen Brent petrolün varil fiyatı, 17 Mart 2022'den sonraki en yüksek günlük artışı gösterdi.

Sonraki günlerde küresel enerji ticaretinde kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'na yönelik tehditlerin tedarik kesintisi endişelerini artırmasıyla petrol fiyatları 78-86 dolar seviyelerinde işlem görmeye devam etti. İran'ın bölgedeki ABD üslerini ve bölgedeki enerji tesislerini hedef alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya alması, önde gelen tanker ve konteyner şirketlerinin geçişleri durdurması ve bazı üreticilerin güvenlik endişeleri nedeniyle üretimlerini kısmaları piyasadaki arz endişelerini derinleştirdi.

Artan fiyatlar karşısında ABD, Hint rafinerilerinin Rus petrolü almasına geçici bir muafiyet tanısa da Brent petrolün varil fiyatı 6 Mart'ta 94,64 dolara kadar çıktı ve ikinci haftada keskin dalgalanmalar devam etti.

Brent petrolün vadeli varil fiyatı, 9 Mart'ta önceki kapanışa göre yüzde 28,9 artışla 119,5 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022'den sonraki en yüksek seviyesini gördü.

Bölgede sevkiyatların sekteye uğraması sebebiyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasaları da süreçten etkilendi.

Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın, Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak "mücbir sebep" ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir riske yol açtı.

Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı belirgin şekilde arttı. Bölgenin en derin ve en likit ticaret noktası olan Hollanda merkezli TTF'de işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi.

Nisan vadeli TTF kontratı, 27 Şubat'ta megavatsaat başına 31,9 avrodan kapanırken, saldırıların ardından piyasaların açıldığı 2 Mart'ta günü yüzde 39 artışla 44,5 avrodan tamamladı.

Yukarı yönlü eğilim üç haftada da sürdü. Artan arz güvenliği endişeleriyle 9 Mart'ta 56,4 avroya kadar yükselen kontrat, saldırıların başlamasından bu yana görülen en yüksek kapanış seviyesini gördü.

Saldırıların 2 hafta sonrasında, Avrupa doğal gaz fiyatları saldırı öncesi seviyelere kıyasla yüzde 57 artışla haftayı 50,1 avrodan tamamladı.

Yeni saldırılar ve LNG arz riski nedeniyle kontratlar 20 Mart'ta savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 85 artışla megavatsaat başına 59,2 avro seviyesine kadar yükseldi.

Kömür piyasasında da benzer bir eğilim izlendi. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür nisan vadeli kontratı, saldırılardan önce 27 Şubat'ta ton başına 118,5 dolar iken 2 Mart'ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi.

Söz konusu kontrat, 9 Mart'ta 143,8 dolara kadar çıkarak, saldırıların başlamasından sonraki en yüksek kapanışı yaptı.

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ve İran'ın misillemelerinde 3 hafta geride kalırken, kömür fiyatları saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,9 artışla haftayı 135 dolardan tamamladı.

Muhabir: Gülşen Çağatay