ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarında iki hafta geride kalırken küresel enerji fiyatlarında sert dalgalanmalar sürüyor

İSTANBUL (AA) - AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 72,48 dolardan kapanırken, izleyen iki haftada keskin yükseliş ve düşüşler yaşandı.

İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in de hayatını kaybettiği saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart'ta jeopolitik endişelerle Brent petrol 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan kapattı. Brent petrolün varil fiyatı, önceki kapanışa göre yüzde 7,26 yükselerek 17 Mart 2022'den sonraki en yüksek günlük artışı gerçekleştirdi.

Sonraki günlerde küresel enerji ticaretinde kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'na yönelik tehditlerin tedarik kesintisi endişelerini artırmasıyla petrol fiyatları 78-86 dolar seviyelerinde işlem görmeye devam etti. İran'ın bölgedeki ABD üslerini ve bölgedeki enerji tesislerini hedef alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya alması, önde gelen tanker ve konteyner şirketlerinin geçişleri durdurması ve bazı üreticilerin güvenlik endişeleri nedeniyle üretimlerini kısmaları piyasadaki arz endişelerini derinleştirdi.

Artan fiyatlar karşısında ABD, Hint rafinerilerinin Rus petrolü almasına geçici bir muafiyet tanısa da Brent petrolün varil fiyatı 6 Mart'ta 94,64 dolara kadar çıktı ve haftayı 92,69 dolardan tamamladı. İlk hafta sonunda Brent petrol, haftalık bazda yüzde 27,8 artışla Kovid-19 salgınının başladığı döneme denk gelen Nisan 2020'den bu yana en hızlı haftalık yükselişini gerçekleştirdi.

İkinci haftada da keskin dalgalanmalar devam etti. Brent petrolün vadeli varil fiyatı, 9 Mart'ta önceki kapanışa göre yüzde 28,9 artışla 119,5 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022'den sonraki en yüksek seviyesini gördü. Ancak G7 ülkelerinin acil petrol rezervlerini ortak kullanıma açabileceğine ilişkin beklentiler ve ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la savaşın yakında sona erebileceğine dair açıklamalarıyla gerileyerek 98,96 dolardan kapandı.

10 Mart'ta satış baskısı derinleşti. ABD Enerji Bakanı Chris Wright'ın ABD donanmasının bir tankere Hürmüz Boğazı'nda eşlik ettiğini öne süren ve daha sonra silinen sosyal medya paylaşımı, piyasalardaki belirsizliği artırarak satışların hızlanmasına yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı gün içinde 81,16 dolara gerilese de İran'ın Boğaz'a mayın döşediğine ilişkin ABD basınında yer alan haberlerle günü 87,8 dolardan kapattı. 9 Mart'a göre yaklaşık yüzde 11,3 gerileyen Brent petrolün varil fiyatı, son 4 yılın en güçlü günlük düşüşünü kaydetti.

Ancak İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin ABD ile müzakerelerin gündemde olmadığını açıklaması fiyatları tekrar yukarı yönlü destekledi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin stratejik petrol rezervlerini piyasaya sürme kararı fiyatlardaki artışı bir süre sınırlasa da Basra Körfezi'deki petrol tankeri saldırılarıyla Brent petrolünün varil fiyatı 12 Mart'ta ikinci kez 100 doların üzerine çıktı.

Trump'ın saldırıların süreceğine dair açıklamaları ise bölgede gerilimin kısa sürede sona ereceği yönündeki beklentileri azalttı. Saldırılarda iki hafta geride kalırken, Brent petrolün varil fiyatı, saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 42,3 artışla haftayı 103,14 dolardan kapattı.

Lojistik darboğaz sadece petrolü değil, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasalarını da etkiledi. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak "mücbir sebep" ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir riske yol açtı.

Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı belirgin şekilde arttı. Bölgenin en derin ve en likit ticaret noktası olan Hollanda merkezli TTF'te işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi.

Nisan vadeli TTF kontratı, 27 Şubat'ta megavatsaat başına 31,9 avrodan kapanırken, saldırıların ardından piyasaların açıldığı 2 Mart'ta güçlü bir yükseliş kaydederek yüzde 39 artışla 44,5 avrodan günü sonlandırdı.

Yukarı yönlü eğilim ikinci haftada da sürdü. Artan arz güvenliği endişeleriyle 9 Mart'ta 56,4 avroya kadar yükselen kontrat, saldırıların başlamasından bu yana görülen en yüksek kapanış seviyesini gördü. Saldırılarda iki hafta geride kalırken, Avrupa doğal gaz fiyatları saldırı öncesi seviyelere kıyasla yüzde 57 artışla haftayı 50,1 avrodan tamamladı.

Kömür piyasasında da benzer bir eğilim izlendi. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür nisan vadeli kontratı, saldırılardan önce 27 Şubat'ta ton başına 118,5 dolardan kapanırken, 2 Mart'ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi.

Söz konusu kontrat, 9 Mart'ta 143,8 dolara kadar çıkarak, saldırıların başlamasından bu yana en yüksek kapanışı yaptı.

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ve İran'ın misillemelerinde iki hafta geride kalırken, kömür fiyatları saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 15,8 artışla haftayı 137,3 dolardan tamamladı.

Muhabir: Firdevs Yüksel