ABD'nin saldırısı Venezuela'nın petrol kaynaklarını yeniden gündeme taşıdı

WASHINGTON (AA) - ABD Başkanı Donald Trump'ın, Venezuela'ya düzenlenen saldırıların ardından dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkenin petrol endüstrisine "çok güçlü bir şekilde" dahil olacaklarını açıklaması, Venezuela'nın petrol kaynaklarını yeniden odak noktası haline getirdi.

Trump yönetimi, aylar süren yoğun ekonomik ve askeri baskının ardından Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'ya karşı büyük çaplı bir saldırı düzenlerken, Maduro yakalanarak ülke dışına çıkarıldı.

ABD'nin başkent Caracas'a yönelik saldırıları, Venezuela'nın siyasi geleceğinin yanı sıra ülkenin petrol endüstrisine ilişkin belirsizlikleri de artırdı.

Trump, düzenlenen saldırılar ve Maduro'nun yakalanmasına ilişkin dün düzenlediği basın toplantısında, ABD'nin büyük petrol şirketlerini ülkede devreye sokacaklarını, milyarlarca dolar harcayarak petrol altyapısını onaracaklarını ve bunun ekonomik kazanç sağlayacağını söyledi.

ABD yönetiminin Venezuela'daki saldırılarının ardından Trump'ın ülkenin petrol endüstrisine "çok güçlü bir şekilde" dahil olacaklarını vurgulaması, Venezuela'nın petrol kaynaklarını yeniden gündeme taşıdı.

Venezuela, dünyadaki en büyük kanıtlanmış petrol rezervine ev sahipliği yapmasına rağmen bozulan altyapı, uluslararası yaptırımlar ve yatırım eksikliği nedeniyle potansiyelinin oldukça altında üretim yapıyor.

AA muhabirinin ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerinden derlediği bilgilere göre Venezuela, 2023 yılı itibarıyla yaklaşık 303 milyar varil ile dünyanın en büyük kanıtlanmış ham petrol rezervlerine sahip bulunuyor.

Bu miktar, küresel petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 17'sini oluşturuyor.

Venezuela'nın kanıtlanmış petrol rezervlerinin büyük bölümü Orinoco Kuşağı'ndaki ekstra ağır ham petrolden oluşurken, bu tür petrolün çıkarılması uluslararası petrol şirketlerinin sahip olduğu ileri teknik uzmanlığı gerektiriyor.

Rezerv büyüklüğüne rağmen Venezuela'nın, 2023 yılında küresel ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 0,8'ini gerçekleştirdiği görülüyor.

Ülke, 2023'te günlük 742 bin varil petrol üretirken bu miktar, 2013'teki seviyelerine kıyasla yüzde 70 düşüşe işaret ediyor.

Uluslararası petrol şirketlerinin ülkedeki faaliyetleri yaptırımlar nedeniyle sınırlı kalıyor. Venezuela'nın devlet petrol şirketi PDVSA'nın bütçe kısıtları, nitelikli teknik personel eksikliği ve doğrudan yabancı yatırım yetersizliği petrol ve doğal gaz geliştirme faaliyetlerini olumsuz etkiliyor.

Özellikle Eski Devlet Başkanı Hugo Chavez ve Maduro dönemlerinde PDVSA'nın çeşitli sosyal programların finansmanı için yoğun şekilde kullanılmasının, şirket üzerindeki devlet kontrolünü artırırken, karın yeniden yatırıma yönlendirilmesini sınırladığı, bunun da petrol üretimindeki düşüşte etkili olduğu belirtiliyor.

Venezuela, İran, Irak, Kuveyt ve Suudi Arabistan ile birlikte Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) kurucu üyeleri arasında yer alıyor.

Petrol endüstrisini 1970'lerde millileştirerek PDVSA'yı kuran ülke, 1990'lı yıllarda sektörün yabancı yatırımcılara açılmasına yönelik adımlar attı.

Ancak 1999'da Hugo Chavez'in devlet başkanı seçilmesinin ardından devletin petrol endüstrisindeki payı artırıldı. Chavez yönetimi, yeni ve mevcut projelerde vergi ve ruhsat ücretlerini yükseltirken, tüm petrol projelerinde PDVSA'nın çoğunluk hissesine sahip olmasını zorunlu kıldı.

Chavez, 2007'de yabancı petrol şirketlerinin projelerine el koyarken, Exxon Mobil ve ConocoPhillips gibi firmalar ülkeden çekildi.

Venezuela'da kalan ABD'li tek petrol şirketi Chevron ise ABD Hazine Bakanlığından aldığı sınırlı lisansla ülkede faaliyet gösteriyor.

Sektördeki olumsuz tabloya rağmen petrol ihracatı, Venezuela'nın başlıca gelir kaynağı olmaya devam ediyor.

Geçmişte ABD, Venezuela petrolünün en büyük alıcısı konumundayken, yaptırımların devreye girmesinin ardından Çin ülkenin en büyük petrol müşterisi haline geldi.

Venezuela hükümeti üzerindeki baskıyı son dönemde artıran ABD yönetimi, ülkenin petrol ihracatını sınırlamaya yönelik bir dizi adım atmıştı.

ABD Başkanı Trump, 16 Aralık'ta, "uyuşturucu terörizmini finanse ettiği gerekçesiyle" Venezuela'ya giriş veya çıkış yapan yaptırım altındaki tüm petrol tankerlerine "tam ve eksiksiz bir abluka" uygulanması yönünde talimat vermişti.

Söz konusu abluka talimatı ABD'nin 10 Aralık'ta Venezuela açıklarında yaptırıma tabi bir petrol tankerine el koymasından bir hafta sonra gelmişti.

Venezuela'nın ABD'ye ait enerji ve petrol haklarını "yasa dışı" aldığını ileri süren Trump, Venezuela'ya düzenlenen saldırıların ardından, ülke petrolüne uygulanan ambargonun tamamen yürürlükte kalmaya devam edeceğini açıkladı.

ABD'nin son saldırılarının Venezuela petrol endüstrisi açısından tarihi bir gelişme olabileceği değerlendirilirken, bunun küresel petrol piyasalarını nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor.

Petrol piyasalarında hafta sonunda işlem yapılmaması nedeniyle, ABD'nin Venezuela'daki saldırılarının fiyatlara yansımasının gelecek günlerde netleşmesi bekleniyor.

Analistler, Venezuela'nın küresel petrol arzındaki payının sınırlı olması nedeniyle saldırıların petrol fiyatları üzerindeki etkisinin kısa vadede sınırlı kalabileceğini, buna karşın ülkedeki siyasi gelişmelerin piyasalar açısından belirleyici olacağını ifade ediyor.

Bazı analistler, olası bir rejim değişikliğinin başarılı olması halinde uzun vadede yaptırımların kaldırılması ve yabancı yatırımların geri dönmesiyle Venezuela'nın petrol üretimi ve ihracatının artabileceğini belirtirken, bazıları da zorla gerçekleştirilen rejim değişikliklerinin petrol arzını hızlı şekilde istikrara kavuşturmayacağına işaret ediyor.

Venezuela'nın siyasi geleceği ve Amerikan şirketlerin ülkenin petrol endüstrisine nasıl dahil olacağı, yakın dönemde piyasalar tarafından yakından izlenecek başlıca konular arasında yer alıyor.

Muhabir: Dilara Zengin Okay