ABD'nin silah satışları, küresel ve jeopolitik gerilimlerin haritasıyla örtüşüyor

ANKARA (AA) - ABD'nin savunma ve dışişleri bakanlıklarının verilerine göre, ABD özellikle 2025'in son çeyreğinde Orta Doğu'dan Asya-Pasifik'e, Avrupa'dan Afrika'ya uzanan geniş bir coğrafyada, küresel krizlerin ve jeopolitik gerilimlerin yaşandığı bölgelerde, müttefik ve ortak ülkelere milyarlarca dolarlık silah ve askeri teknoloji satışına onay verdi.

Söz konusu satışlar, savaş uçakları, uzun menzilli füzeler, hava savunma sistemleri, insansız hava araçları, radar ve komuta-kontrol altyapıları gibi yüksek maliyetli kalemleri kapsıyor.

Silah satışları yalnızca teslimatla sınırlı kalmıyor, aynı zamanda bakım, eğitim, yazılım ve uzun vadeli teknik destek anlaşmalarıyla birlikte alıcı ülkeleri ABD savunma sanayisine yapısal olarak bağımlı hale getirme riski taşıyor.

ABD'nin silah ve askeri teknoloji satışı yaptığı ülkelerin haritası ise küresel krizlerin ve jeopolitik gerilimlerin yaşandığı güvenlik fay hatlarının coğrafi dağılımıyla büyük ölçüde örtüşüyor.

Milyar dolarları aşan silah ve askeri teknoloji satışı, Trump'ın küresel ve bölgesel krizleri iddia ettiği gibi diplomasi ve barış girişimleriyle değil, aynı zamanda sistematik bir silah tedarik zinciri üzerinden yönettiği ve "savaş ekonomisi" oluşturduğu yönündeki tartışmaları yeniden gündeme taşıyor.

Buna karşılık ABD yönetimi ise söz konusu satışların müttefik ülkelerin savunma kapasitesini güçlendirmeyi, rakiplere karşı caydırıcılığı artırmayı ve mevcut güvenlik tehditlerine karşı denge oluşturmayı amaçladığını savunuyor.

Orta Doğu'ya yönelik silah satışları, ABD'nin İran'ın nükleer programını zayıflatmaya dönük politikaları ile İsrail'in Gazze Şeridi'nde yürüttüğü soykırım ve bölgedeki müttefikleriyle kurduğu ilişkilerle paralel bir seyir izliyor.

Bu kapsamda ABD yönetimi, 1 Mart 2025'te İsrail'e aralarında çok sayıda buldozer, bomba, çeşitli mühimmat ve askeri ekipmanın da bulunduğu yaklaşık 3 milyar dolarlık silah satışına onay verdi ve yıl boyunca Tel Aviv'e desteğini sürdürdü.

ABD Başkanı Trump, ayrıca 13-16 Mayıs 2025'te Orta Doğu turu kapsamında ziyaret ettiği Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile savunma işbirliği kapsamında anlaşmalara imza attı.

Bu çerçevede ABD ve Suudi Arabistan arasında silah alımı, enerji işbirliği, Suud ordusunun eğitimi gibi başlıklarda yaklaşık 600 milyar dolar değerinde anlaşma imzalanırken, Katar'la ise savunma, havacılık ve enerji gibi çok sayıda alanda 1,2 trilyon dolarlık yatırım anlaşması yapıldı.

Trump, Katar'ın ABD'den 42 milyar dolarlık askeri alım yapacağını ve Katar'daki Amerikan hava üssü el-Udeyd'i geliştirmek için 10 milyar dolar yatırım yapacağını da açıkladı.

Ayrıca, BAE ve ABD arasında savunma sanayi, enerji ve yapay zeka gibi birçok alanı kapsayan ve 10 yıllık sürede 1,4 trilyon dolar değerinde yatırım taahhüdü içeren bir anlaşma imzalandı.

Washington yönetimi ayrıca, 2 Aralık 2025'te ise tekrar Suudi Arabistan'a UH-60 Black Hawk, AH-64 Apache, CH-47F Chinook, Schweizer 333 ve Aerial Scout helikopterleri dahil ABD yapımı helikopter filosu için yaklaşık 500 milyon dolarlık yedek parça ve onarım hizmetleri ile ayrıca yaklaşık 500 milyon dolar tutarındaki havacılık eğitimi satışına onay verdi.

Lübnan'a ise 6 Aralık 2025'te 90,5 milyon dolar değerinde orta sınıf taktik araçların satışının yapılması ve 16 Aralık 2025'te de tahmini tutarı 34,5 milyon dolarlık M1151A1 yüksek hareket kabiliyetli ve çok amaçlı tekerlekli muharebe araçlarıyla ilgili ekipman satışı yapılması öngörüldü.

Asya-Pasifik bölgesine silah ve askeri teçhizat satışlarında, Çin-Tayvan gerilimi, Kore Yarımadası'ndaki gelişmeler, Hindistan-Pakistan anlaşmazlığı ve ABD'nin caydırıcılık politikaları belirleyici oluyor.

ABD, 13 Kasım 2025'te Tayvan'a F-16 savaş jetleri, C-130 Herkül kargo uçakları ve çok rollü IDF savaş uçakları için standart dışı bileşenler, yedek parça ve tamir aparatları, sarf malzemeleri ve aksesuarları ile bunların bakım ve iade hizmetlerini içeren 330 milyon dolarlık satışa onay verdi.

Yaklaşık 1 hafta sonra 20 Kasım 2025'te ise Hindistan'a tahmini maliyeti 45,7 milyon dolar olan Javelin Füze Sistemi ve tahmini maliyeti 47,1 milyon dolar olan GPS güdümlü Excalibur top mermileri ile ilgili ekipmanların satışı kabul edildi.

Güney Kore'nin "hava savunma kapasitesinin güçlendirilmesi" için ise 6 Aralık 2025'te 111,8 milyon dolarlık olası "GBU-39/B" tipi küçük ölçekli bomba ve ilgili ekipman satışının onaylandığı bildirildi.

ABD, Japonya'ya 16 Aralık 2025'te 100,2 milyon dolarlık Aegis deniz muharebe sistemlerine yönelik teknolojik destek ve ilgili diğer ekipmanın olası satışını, 18 Aralık 2025'te Tayvan'a füzeler ve insansız hava araçları (İHA) da dahil olmak üzere değeri 10 milyar dolardan fazla olan silah satış paketini duyurdu.

Avrupa'da ise Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte NATO ülkelerinin savunma stoklarını yenileme ve askeri kapasiteyi artırma ihtiyacı, ABD'den yapılan silah alımlarını hızlandıran temel faktörler arasında yer alıyor.

ABD, yıl boyunca Ukrayna'ya askeri teçhizat ve silah satışı yapmayı sürdürdü.

Washington yönetimi, 27 Ağustos 2025'te Polonya'ya F-35 savaş uçağıyla ilgili 1,85 milyar dolar değerinde lojistik ve program desteğini kapsayan olası satış için onay verdiğini duyurdu.

17 Eylül 2025'te ise tahmini maliyeti 570 milyon dolar değerinde AIM-120C-8 gelişmiş orta menzilli füze sistemleri ile bağlı teçhizatın Hollanda'ya olası satışına onay verildi.

ABD yönetimi, 6 Aralık 2025'te İtalya'ya 301 milyon dolarlık "JASSM-ER" uzun menzilli seyir füzesi ve ilgili ekipmanların satışına onay verirken, Danimarka'ya ise 730 milyon dolar değerindeki AIM-120C-8 Gelişmiş Orta Menzilli Havadan Havaya Füze ile yaklaşık 3 milyar dolarlık entegre muharebe komuta sisteminin satışını onayladı.

23 Aralık 2025'te ise tahmini maliyeti 200 milyon dolar olan F-404 motor fanları ve ilgili ekipmanların İspanya'ya olası satışına onay verildi.

ABD'nin silah satışları Amerika kıtası, Avustralya ve Afrika'daki ülkeleri de kapsıyor.

Washington yönetimi, 6 Ağustos'ta Avustralya'ya 404 milyon dolarlık uçak ekipmanı satışını, 14 Ağustos'ta Nijerya'ya 346 milyon dolar değerinde mühimmat, bomba ve roketlerin satışını onayladı.

Ayrıca ABD, 5 Aralık 2025'te Kanada'ya 2,68 milyar dolarlık hava saldırı silahlarının olası satışını onayladığını açıkladı.

Muhabir: Elif Gültekin Karahacıoğlu