Afrika'nın 150 milyar dolarlık enerji planı, Türk yatırımcılara stratejik fırsatlar sunuyor

CAPE TOWN (AA) - Nüfusunun üçte birinden fazlasının elektriğe erişimi bulunmayan Afrika'da enerji altyapı yatırım ve finansmanları ivme kazanırken başta güneş olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim giderek artıyor.

Güney Afrika'nın Cape Town şehrinde geçen hafta düzenlenen Enerji İndaba Zirvesi'nin, kıtanın enerji alanındaki yeni stratejilerini ve çözüm yollarını küresel gündeme taşımasının ardından dünya genelinden yatırımcıların ilgisi, Afrika'nın enerji pazarına yöneliyor.

Afrika enerji pazarı, 2026 itibarıyla Afrika Birliği ve uluslararası finans kuruluşlarının yüksek bütçeli girişimleri ile kıtanın ekonomisine yön verme potansiyeli taşıyan yeni döneme giriyor.

Afrika kıtası, dünya enerji kaynaklarının önemli bir kısmına ev sahipliği yapmasına rağmen yapısal sorunlar ve finansman yetersizliğinden kaynaklı derin enerji kriziyle mücadele ediyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2026 itibarıyla Afrika'da yaklaşık 570 milyon kişinin elektriğe erişimi bulunmuyor.

Sektör temsilcileri ve uzmanlar, herkesin elektriğe erişebilmesi için gerekli olan finansman akışının yetersiz olduğunu ve mevcut projelerin büyük ölçüde kısıtlı kamu kaynaklarına bağımlı kaldığını ifade ediyor.

Afrika'daki enerji finansmanının yarısından fazlasının Güney Afrika, Nijerya, Senegal, Kenya, Angola ve Mozambik olmak üzere 6 ülkede toplanması, kıtanın geri kalanında enerji altyapılarını modernize etme çabalarını sekteye uğratan bir faktör olarak gösteriliyor.

Afrika Birliği Kalkınma Ajansı (AUDA-NEPAD) koordinasyonunda yürütülen "On Yıllık Afrika Enerji Altyapı Yatırım Planı", 2035 yılına kadar Afrika'nın sanayileşme ve bölgesel entegrasyon hedeflerine hizmet edecek devasa enerji şebekesi omurgasının oluşturulmasını öngörüyor.

Plan kapsamında 5 bölgesindeki enerji havuzunun birbirine tam entegrasyonu sağlanarak yaklaşık 1 milyar 300 milyon kişiyi kapsayan ve dünyanın en büyük serbest enerji pazarı olması beklenen "Afrika Tek Elektrik Pazarı" (AfSEM) Projesi'nin hayata geçirilmesi hedefleniyor.

IEA ve AUDA-NEPAD raporlarına göre, bu hedefe ulaşabilmek için 10 yılda toplamda 150 milyar dolarlık yatırım gerekiyor. Bunun 70 milyar dolarlık kısmı şebeke ağlarının genişletilmesine, yaklaşık 50 milyar doları mini şebekelerin kurulumuna ve 30 milyar dolarının da güneş enerji sistemlerine ayrılması planlanıyor.

Bu yatırımın finansmanın merkezinde ise Afrika Kalkınma Bankası ve Dünya Bankası öncülüğünde başlatılan ve 2030 yılına kadar bölgedeki 300 milyon kişiyi elektriğe kavuşturmayı hedefleyen "Misyon 300" Projesi yer alıyor.

Dünya Bankasının proje için 50 milyar dolardan fazla kaynak ayrıldığını duyurmasının ardından, Afrika Kalkınma Bankası ve diğer uluslararası kuruluşların da finansal katkılarıyla, "Misyon 300" Projesi, kıtanın enerji yatırım finansmanı açısından devrim niteliği taşıyor.

Küresel Güneş Enerjisi Konseyinin 2026 tarihli "Afrika Güneş Enerjisi Pazarı Görünümü" raporuna göre, dünyanın en iyi güneş enerjisi kaynaklarının yüzde 60'ına sahip Afrika'da son yıllarda bu enerjiye yoğun talep artışı gözleniyor.

Yaklaşık 4,5 gigavatlık yeni kurulumla 2025 yılında güneş enerjisi kapasitesi, bir önceki yıla kıyasla yüzde 54 artarak şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaşmış durumda.

Bu alanda geçen yıl 1,6 gigavatlık yeni kurulumla Güney Afrika pazarın lideri konumundayken toplamda 8 Afrika ülkesi, 100 megavatın üzerinde üretim gerçekleştiriyor. Kıtanın, üretime 2029 yılına kadar 33 gigavatlık yeni kapasite ekleyeceği öngörülüyor.

Güney Afrika Fotovoltaik Sanayi Birliği (SAPVIA) Üst Yöneticisi (CEO) Rethabile Malemu, AA muhabirine, Afrika'da güneş enerjisi alanındaki atılımda dev projelerden ziyade, bağımsız "küçük şebeke" ölçekli projelerin ana akım haline geldiğini belirtti.

Malemu, küçük şebekenin çok daha kısa sürede devreye girmesi ve hızlı nakit akışı sayesinde yatırımcılar açısından da ciddi avantaj sağladığına dikkati çekerek, "Tüketicilerin de 'kullandıkça öde' gibi esnek ödeme sistemleriyle elektriğe finansal açıdan daha rahat ulaşabilmesi bakımından talep sorununu da çözüyor." dedi.

Güney Afrika Bağımsız Güç Üreticileri Ofisi (IPP) Yöneticisi Tshivina Magoro, yeni enerji ihalelerinde yerel katma değerin en az teknolojik yeterlilik kadar belirleyici olacağını söyledi.

Magoro, uluslararası yatırımcıların sadece ekipman tedarikçisi değil yerel istihdam ve teknoloji transferini de kapsayan "stratejik ortaklık" modelleriyle masaya oturması gerektiğine dikkati çekti.

Kamu ihalelerinde fiyat kriterinin yüzde 70, yerli içerik ve istihdamın ise yüzde 30 ağırlığa sahip olduğunu belirten Magoro, gelecek dönem ihalelerde enerjiyi sadece üreten değil depolayarak şebekeye dengeli veren yatırımcılara öncelik vereceklerini ifade etti.

Bu yerelleşme stratejisi, halihazırda Çin firmalarının mutlak hakim olduğu pazara Türk firmalarının yerel ortaklıklar üzerinden girme fırsatı sunması açısından dikkati çekiyor.

Güney Afrika merkezli enerji ekipmanları alanında önde gelen firmalardan ACTOM'un Üst Yöneticisi (CEO) Sy Gourrah ise Türk firmalarıyla teknoloji ortaklığı ve transferine açık olduklarını belirtti.

Gourrah, özellikle batarya depolama sistemleri, invertörler ve büyük ölçekli transformatörler gibi alanlarda işbirliği imkanlarını değerlendirdiklerini söyledi.

Türk firmalarıyla işbirliği konusunda büyük potansiyel gördüklerini kaydeden Gourrah, "Bu, yalnızca invertörler ve bataryalarla sınırlı değil. Büyük ölçekli, örneğin 500 megavat amperlik transformatörlerde de ortaklık ve teknoloji transferi imkanlarına bakıyoruz." ifadelerini kullandı.

Muhabir: Murat Özgür Güvendik