Askeri amaçlı doğan teknolojilerin çoğu artık eğlence dünyasının hizmetinde

İSTANBUL (AA) - AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, yeni teknolojiler başlangıçta çok farklı amaçlarla yola çıkmasına rağmen zaman içinde farklı alanlarda çözüme evrildi. Bu anlamda en dikkati çeken teknolojilerden biri internet olarak öne çıkıyor. Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı'nın araştırma ve geliştirme kolu olan Savunma İleri Düzey Araştırma Projeleri Kurumu'na (DARPA - Defense Advanced Research Project Agency) geliştirilen ARPANET'le başladığı kabul edilen internet, ilk zamanlarda askeri araştırma projeleri için tasarlandı.

Kişisel bilgisayarların ortaya çıkmasıyla sadece kurumlar arasında kullanılan ARPANET, bireylerin de kullanabildiği hale geldi. İlk zamanlar oldukça kısıtlı bir kullanım alanına sahip olan internet, bugün özel kullanımdan ticarete, günlük haberleşmeden eğitime kadar pek çok alanda en çok kullanılan iletişim aracına dönüştü.

İnternet, sosyal medyanın da ortaya çıkmasıyla çok farklı bir aşamaya geldi. Bu anlamda Mark Zuckerberg tarafından kurulan Facebook, Harvard öğrencilerinin birbirleriyle çevrim içi rehber (dijital bir yıllık) üzerinden bağlantı kurmasını sağlayan bir platform olarak öne çıktı.

Sadece @harvard.edu uzantılı mail adresi olanların üye olabildiği Facebook, kapalı ve elit bir ağ olarak varlık gösterdi. Platform kısa süre sonra diğer "Ivy League" okullarına (Yale, Columbia, Stanford) ardından tüm ABD üniversitelerine açıldı.

2006 yılına gelindiğinde ise Facebook, 13 yaşından büyük ve geçerli bir e-posta adresi olan herkese açıldı. Bu tarih, Facebook'un "üniversite rehberi" olmaktan çıkıp "dünyanın dijital meydanı" haline geldiği dönüm noktası kabul edildi.

Sosyal medyanın macerası ileriki yıllarda Instagram, X (Twitter) ve TikTok gibi mecralarla daha da ivmelenirken, ordu için başlayan internet ve üniversite kampüsü için hayata geçen sosyal medya platformları artık büyük oranda tüm insanlığın toplandığı devasa bir eğlence ve veri merkezine dönüştü.

Özellikle son dönemde TikTok ve Instagram Reels gibi platformların öne çıkmasıyla kullanıcılar eğlence içerikli ve kısa videolara daha çok alışkanlık geliştirdi. Bu kapsamda algoritmalar da kişileri daha uzun saatler platformda tutmak için ilgi çekici ve eğlenceli görüntüleri kullanıcıların karşısına daha çok çıkarmaya başladı.

We Are Social ve Meltwater tarafından yayınlanan Digital 2026 raporuna göre, genel olarak internet kullanım alışkanlıkları ve kullanım amacı büyük oranda dönüşüyor.

İnternetin bilgi arama amacıyla kullanımı yüzde 60,7 ile hala ilk sırada yer alıyor. 2024'te bu daha çok Google gibi geleneksel arama motorları üzerinden yapılırken, 2026'da yapay zeka arayüzleri ve sosyal medya aramaları (TikTok, Instagram) payını ciddi oranda artırdı.

"Arkadaş ve aileyle iletişim" yüzde 58,7 ile ikinci sırada yer alırken, daha çok eğlence amaçlı kullanımı ifade eden video, TV ve film izleme yüzde 54,2 ile üçüncü sırada yer alıyor. Bu kapsamda 2024 verileriyle kıyaslandığında YouTube ve Netflix gibi servislerin yanı sıra "reels/tiktok" formatlı kısa videoların baskınlığı yüzde 10'un üzerinde artış göstermiş oldu.

Küresel Konumlandırma Sistemi ya da bilinen adıyla GPS (Global Positioning System), bugün telefonlardan araçlara kadar her yerde olsa da aslında "soğuk savaş" döneminin bir sonucu olarak biliniyor.

Soğuk Savaş döneminde, ABD Savunma Bakanlığı tarafından kıtalararası füzelerin ve askeri araçların konumunu hassas şekilde belirlemek için geliştirilen bu sistem, daha sonra sivil uçuş güvenliği için halka açıldı.

Sistem artık sadece bir navigasyon aracı olarak değil, yemek siparişinden flört uygulamalarına, sosyal medya paylaşımlarından "akıllı saat" takibine kadar her şeyin temel altyapısı haline geldi.

Çağın en büyük teknolojik icadı olarak kabul edilen yapay zeka için belli bir doğuş yılı verilemese de teorik temellerinin İkinci Dünya Savaşı sırasında askeri şifreleri kırmak amacıyla atıldığı düşünülüyor.

Alan Turing’in Almanların Enigma şifresini çözmek için geliştirdiği "Bombe" makinesi, modern bilgisayarın ve dolayısıyla yapay zekanın atası sayılıyor. Aradan geçen sürede başta soğuk savaş dönemi olmak üzere askeri kullanımına devam edilen yapay zeka, 2020'li yıllara gelindiğinde üretken yapay zeka modelleri ile birlikte tüm dünyanın gündemine oturdu.

2022 yılında ChatGPT'nin ortaya çıkmasının ardından ona Gemini, Grok ve DeepSeek gibi modellerin de eklenmesiyle üretken yapay zeka gündelik hayatın adeta ayrılmaz bir parçası haline geldi.

Yapay zekadan görüntü ve video üretebilme gibi yeteneklerin ortaya çıkması, dertleşme ve sohbet olarak da kullanılabileceğinin keşfedilmesiyle kullanımını çok hızlı şekilde artırdı.

Medyadan eğlenceye, tarımdan lojistiğe kadar pek çok alanda kullanılan dronlar da başlangıç itibariyle askeri amaçlarla ortaya çıkan teknolojiler olarak biliniyor. Özellikle keşif ve gözetlemede büyük katkılar veren dronlar, 2000'li yılların başında GPS teknolojisinin ucuzlaması ve lityum-iyon pillerin gelişmesiyle kışlalardan çıkıp sokaklara indi. Dronlar bugün gündelik hayatta pek çok amaca hizmet eder hale geldi.

Bunların haricinde mikrodalga fırın ve jet motorlar gibi bugün kullanılan birçok teknolojinin gelişmesinde de geçmişteki askeri tecrübelerin büyük rol oynadığı düşünülüyor.

Muhabir: Abdulkadir Günyol