Dünya çapında suya erişimde yaşanan eşitsizlikler giderek derinleşiyor

İSTANBUL (AA) - Canlıların gündelik yaşamlarını idame ettirebilmeleri için temel bir gereksinim olan su, dolaşım ve sindirim faaliyetlerindeki rolü dışında tarım, enerji, sanayi ve sağlık alanlarında da büyük önem taşıyor.

Birleşmiş Milletler'in (BM) öncülüğünde, tatlı su kaynaklarının önemine dikkati çekmek ve sürdürülebilir yönetimi teşvik etmek amacıyla her yıl 22 Mart "Dünya Su Günü" olarak kutlanıyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Birleşmiş Milletler Uluslararası Çocuklara Yardım Fonu'nun (UNICEF) Ağustos 2025'te yayımladığı rapora göre, 2015'ten bu yana 961 milyon kişi güvenli içme suyuna erişim kazandı.

Buna rağmen, dünya genelinde 2,1 milyar kişi hala güvenli şekilde yönetilen içme suyu hizmetlerine erişmekte güçlük çekiyor. Bu rakam, son yıllarda yaşanan tüm gelişmelere rağmen her 4 kişiden 1'inin sağlık açısından güvenli olan içme suyuna kolayca ulaşamadığını gösteriyor.

Bunlardan 1,4 milyarı temel su hizmetlerine ulaşamazken, 287 milyon kişi kısıtlı hizmetlere erişiyor, 302 milyon kişi iyileştirilmemiş su kaynaklarını kullanıyor ve 106 milyon kişi ise doğrudan nehir veya göl gibi yüzey sularını tüketiyor.

Göl ve nehir gibi yüzey sularının arıtılmadan ve kontrol edilmeden doğrudan tüketilmesi, kişisel temizlikte veya yemek yapımında kullanılması, mide bağırsak enfeksiyonlarının yanı sıra tifo, kolera, dizanteri, hepatit A ve E gibi hastalıklara yol açabiliyor.

Canlılar için en önemli yaşam kaynaklarından biri olan suya erişim konusunda yaşanan eşitsizlikler ise milyonlarca insanın yaşam standartlarını olumsuz etkiliyor. Temel su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerine erişimde gelir düzeyi, cinsiyet, etnik köken ve fiziksel durum gibi faktörler belirgin eşitsizliklere yol açıyor.

En az gelişmiş ülkelerde yaşayan insanlar güvenli içme suyu ve sanitasyon hizmetlerinden yoksun kalma açısından diğer ülkelere kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla risk altında bulunuyor.

Dünya genelinde musluk suyu bulunmayan her 10 hanenin 8'inde, eve en yakın çeşme veya kuyudan su taşıma görevi kız çocuklarına düşüyor.

Afrika ülkesi Malavi'deki evlerin yüzde 76'sında, Orta Afrika Cumhuriyeti'ndeki (OAC) evlerin yüzde 73'ünde ve Çad'daki evlerin yüzde 70'inde kızlar veya kadınlar su taşımakla görevlendiriliyor.

Malavi'deki hanelerin yarısında ve Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Madagaskar ve Zimbabve'deki hanelerin dörtte birinden fazlasında kadınlar ve kız çocukları, su taşımak için günde 30 dakikadan fazla zaman harcıyor.

Suya ulaşmak için uzun mesafeler kat etmesi gereken kadınlar ve kız çocukları, eğitimden veya iş hayatına katılım imkanlarından mahrum kalırken, bu süreçte yalnız başlarına oldukları için saldırı ve kaçırılma gibi risklerle de karşı karşıya kalıyor.

2022'de yayımlanan "Papua Yeni Gine Sosyo-Demografik ve Ekonomik Araştırması"na göre, ülkede engelli bireylerin yaşadığı hanelerin suya erişimi diğer hanelere kıyasla daha zor.

Pasifik ülkesi Papua Yeni Gine'de engelli bireyin bulunmadığı hanelerde iyileştirilmiş içme suyu kaynaklarını kullananların oranı yüzde 66 iken, engelli bireylerin bulunduğu hanelerde ise bu oran yüzde 56 oldu.

Engelli bireylerin bulunmadığı hanelerde suya ihtiyaç duyulduğunda erişebilme oranı yüzde 52 iken, engelli bireylerin bulunduğu hanelerde bu oran yüzde 48 olarak gerçekleşti.

Ayrıca, engelli bireylerin bulunmadığı hanelerin ev içinde veya yakınında suya erişme oranı yüzde 45, engelli bireylerin yaşadığı hanelerde ise bu oran yüzde 37 oldu. Bu durum, engelli bireylerin yaşadığı hanelerin güvenli su kaynaklarına erişimde daha dezavantajlı konumda olduğunu gösteriyor.

Engelli bireylerin yaşadığı hanelerin temiz suya erişim, sanitasyon ve hijyen hizmetlerinde daha büyük zorluklarla karşı karşıya olduğu gözlemlenirken, uzmanlar bu durumun sağlık risklerini artırabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Güney Amerika ülkesi Paraguay'da ise yerli toplulukların temiz su ve sanitasyon hizmetlerine erişimi genel nüfusa kıyasla belirgin şekilde daha düşük oldu.

BM'nin Su ve Sanitasyon Ortak İzleme Programı verilerine göre, ülkede genel nüfusun yüzde 81'i borulu şebeke suyuna erişebiliyorken yerli topluluklarda bu oranın yüzde 25 olarak kaydedildi.

Bu durum, yerli nüfusun güvenli su altyapısından yararlanma oranının genel nüfusa kıyasla üç kat daha düşük olduğunu gösteriyor.

Öte yandan, yerli toplulukların su ihtiyacını daha çok alternatif kaynaklardan karşıladığı görülüyor. Buna göre yerli nüfusun yüzde 15'i yağmur suyu depolarını, yüzde 8'i pompasız kuyuları, yüzde 3'ü ise pompaya sahip kuyuları kullanıyor. Genel nüfusta ise bu oranlar oldukça düşük seviyelerde kalıyor.

Muhabir: Sercan İrkin