İran Cumhurbaşkanı Reisi’nin defnedildiği Meşhed’le olan özel bağları dikkati çekiyor

MEŞHED (AA) - Meşhed, yüzlerce şirketi bünyesinde barındırarak ülkenin en büyük vakıflarından sayılan ve Reisi'nin de bir dönem başkanlığını yaptığı Astan-ı Kuds-i Rezevi Vakfına da ev sahipliği yapıyor.

Eski ismi "Sanabad" olan yerleşim yerinin bu kadar büyümesinin en önemli sebebi ise Şii inancında "12 İmam" silsilesinin sekizinci imamı olarak kabul edilen Ali er-Rıza’nın türbesinin burada bulunması.

Şii inancına göre 12 İmam’dan yalnızca birinin İran’da olması türbeyi ülkede en önemli dini mekan haline getiriyor.

Şehrin Sanabad olan adı daha sonra "İmam Rıza’nın şehit düştüğü yer" anlamına gelen "Meşhed-i İmam Rıza" olarak değiştirildi; halihazırda ise kısaca "Meşhed" olarak biliniyor.

İran’da inanç turizmi açısından en önemli merkezlerin başında gelen Meşhed şehri her yıl milyonlarca ziyaretçiye ev sahipliği yaparak ülkenin en zengin şehirlerinden biri sayılıyor. Şehir, son yıllarda özellikle Arap ülkelerinden de yoğun turist çekiyor.

Reisi ailesinin ismi Meşhed’in en önde gelen kurumlarından olan Astan-ı Kuds-i Rezevi Vakfı ile anılırken, vakıf, Şii Müslümanlar için en önemli isimlerden kabul edilen İmam Rıza’nın türbesinden sorumlu çok yönlü iktisadi, mezhebi ve kültürel bir yapı.

Doğrudan İran lideri Ali Hamaney tarafından başkanı atanan Astan-ı Kuds-i Rezevi, yaklaşık 1200 yıl önce İmam Rıza'nın ölümünden bu yana ülkedeki en uzun ömürlü organizasyon olarak kabul ediliyor.

Kurumun ana gelir kaynağını bağışlar oluştursa da daha sonra bünyesine kattığı şirketlerle holdingleşen vakıf, Meşhed ve ülke ekonomisinde önemli bir oyuncu haline geldi.

Astan-ı Kuds-i Rezevi’nin şirketleri ayrıca İran devriminin kurucusu Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin talimatıyla 1984’te 35 yıl süreyle vergiden muaf tutuldu.

Vakıf, 2021’de ABD tarafından yaptırım listesine alındı.

Reisi, 2017’de cumhurbaşkanlığı seçimleri için önceki Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’ye karşı aday olduğunda Astan-ı Kuds-i Rezevi’nin başındaydı.

O dönem Ruhani, Reisi'nin başındaki vakfı seçim masrafları için kullanmakla suçladı.

Görünüşte başlı başına büyük bir vakıf olan Astan-ı Kuds-i Rezevi, inşaat, tarım, enerji, telekomünikasyon ve finansal hizmetlerde yüzlerce şirkete sahip.

Reisi, Tebriz, Kum, Tahran, Bircend kentlerinde düzenlenen veda törenleri sonrasında bugün Meşhed kentinde yapılan cenaze töreniyle ülkenin en kutsal mekanı sayılan İmam Rıza Türbesi'nde defnedildi.

Reisi, 1964 yılında Meşhed'in Noghan ilçesinde doğdu. Reisi'nin resmi internet sitesinde yer alan bilgilere göre babası Hüccetulislam Hacı Reis Saadeti de Meşhed'de bir din adamıydı. Henüz 5 yaşındayken babasını kaybetti. Reisi, Meşhed'in Nevvab medreselerinde eğitim gördü.

Daha sonra ülkenin dini merkezi Kum'daki dini okullarda okurken Muhammed Rıza Şah'a muhalif din adamlarıyla ilişki kurdu ve Ayetullah Humeyni'nin genç destekçileri grubuna katıldı. 1979'daki devrimden sonra Reisi, iktidar merdivenini etkileyici bir hızla tırmandı.

Reisi, Kerec ve Hemedan şehirlerinin savcısı olduğunda henüz 20 yaşındaydı ve 1982’den 1984’e kadar Hemedan eyaletinin savcısı olarak görev yaptı. Reisi, İran'ın “devrimci” sisteminde oldukça fazla otoriteye sahip önemli bir yetkili haline geldi.

Aynı dönemde 23 yaşındayken İran'ın en etkili din adamlarından biri olan Meşhed Cuma İmamı Ayetullah Ahmed Alemelhuda'nin kızıyla evlendi.

Reisi'nin İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in Meşhed’deki temsilcisi Ayetullah Ahmed Alemelhuda'nin kızıyla evlenmesi konumunu daha da güçlendirdi.

Helikopter kazasında ölen Reisi, 1998 yılında ise Tahran’da önce başsavcı yardımcılığına atandı daha sonra Tahran Savcısı olarak görev yaptı; yaklaşık 5 yıl Tahran Savcılığı'nın başkanlığını yürüttükten sonra “Genel Denetleme Teşkilatı”nın başına getirildi.

Ardından bir süre İran yargısında üst düzey görevler üstlendikten sonra Reisi, 2016’da İran lideri Hamaney’e en yakın kurumlardan biri olan ve yüzlerce şirketi bünyesinde barındıran Astan-ı Kuds-i Rezevi’nin başkanlığına getirildi.

Bu dönem aynı zamanda ülke liderini seçme veya azletme yetkisine sahip 88 din adamından oluşan Uzmanlar Meclisinde de üye olarak görev yapan Reisi, 2019'da ise Hamaney tarafından Yargı Erki başkanlığına getirildi, 2021'den ölümüne kadar da ülkenin sekizinci cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.

Muhabir: Ahmet Dursun