İstilacı türlerle mücadelede yeni düzenlemeler devreye alınıyor

ANKARA (AA) - AA muhabirinin, Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğünden edindiği bilgiye göre, söz konusu türler dünyada biyolojik çeşitlilik kaybına sebep olmasının yanı sıra insan sağlığına ve ekonomiye de zarar veriyor.

Türkiye'nin taraf olduğu ve DKMP Genel Müdürlüğü odağında yürütülen Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi'nin Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi kapsamında, bilinen veya potansiyel istilacı yabancı türlerin 2030 yılına kadar en az yüzde 50 azaltılması öngörülüyor. Özellikle adalar gibi öncelikli alanlarda, bu türlerin yok edilmesi veya kontrol altına alınmasıyla doğaya verdiği zararların en aza indirilmesi hedefleniyor.

On İkinci Kalkınma Planı'nda (2024-2028) ise karasal ve denizel ekosistemlerin korunması, su ürünleri kaynaklarının sürdürülebilirliği ve istilacı türlerin yayılımının önlenmesine yönelik kontrol, denetim ve izleme faaliyetlerinin etkin yürütülmesi politika ve tedbir olarak yer alıyor.

Bu kapsamda Genel Müdürlükçe, istilacı yabancı türlere ilişkin projeler hız kesmeden yürütülüyor.

MARIAS Projesi ile Türkiye'nin 4 denizinde seçilen pilot alanlarda farklı istilacı yabancı türlere odaklanıldı. Bu kapsamda Kuzey Atlantik denizyıldızı, deniz salyangozu, katil yosun, aslan balığı ve su sümbülü gibi türlere yönelik çalışmalar gerçekleştirildi.

TERIAS Projesi kapsamında karasal ve iç su ekosistemlerinde hedef türler ve pilot alanlar üzerinden çalışmalar yapıldı. Proje süresince itdolanbacı, yeşil papağan, kırmızı yanaklı su kaplumbağası, gümüşi havuz balığı, sivrisinek balığı ve su maymunu türlerine odaklanıldı.

İki projenin tamamlanmasının ardından hedef türler ve pilot alanlar özelinde hazırlanan yönetim planlarının uygulanmasına, ulusal kaynaklarla yürütülen "İstilacı Yabancı Türlerin Oluşturduğu Tehditlerin Yönetimi Projesi" kapsamında devam ediliyor.

Bu kapsamda kırmızı yanaklı su kaplumbağasının pilot alanlardan toplanması ve farkındalık faaliyetleri, iç sularda yayılım gösteren gümüşi havuz balığı ve sivrisinek balığına yönelik avcılık yoluyla mücadele çalışmaları sürdürülüyor. Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yayılım gösteren itdolanbacı için ise özellikle korunan alanlarda fiziksel kontrol ve izleme uygulamalarına devam ediliyor. İzmir'de yeşil papağana yönelik izleme çalışmaları yapılıyor. Ayrıca, Edirne'de Gala Gölü Milli Parkı'nda su maymununa ve Ankara'da yeşil papağana yönelik çalışmalar gerçekleştiriliyor.

Projeler kapsamında, ulusal düzeyde izleme ve veri paylaşımı amacıyla istilacı yabancı tür verilerinin toplandığı "Türkiye Ulusal İstilacı Yabancı Türler Veri ve Bilgi Sistemi (TurİST)" (https://turist.tarimorman.gov.tr/) oluşturuldu. Çalışmalar sonucu 106 denizel, 56 karasal, 13 iç su ve 2 amfibik olmak üzere toplam 177 istilacı yabancı türe ilişkin değerlendirme yapıldı.

Bu çalışmalara ek olarak, 2024'te Ulusal İstilacı Yabancı Türler Strateji ve Eylem Planı (2024-2035) hazırlandı. "İstilacı Yabancı Türlerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ve Yönetimine İlişkin Yönetmelik" ile Türkiye'de istilacı yabancı türlere ilişkin ilk kapsamlı ve özel düzenleme hayata geçirildi.

Düzenlemeyle, ilgili kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak üzere Ulusal İstilacı Yabancı Türler Komisyonu ile Sucul ve Karasal Teknik Danışma Grupları oluşturulacak. Bununla birlikte, yapılacak çalışmalarla toplumun bilinçlendirilmesi ve bu sayede sürece dahil edilmesi sağlanarak mücadelenin etki boyutunun artırılması hedeflenecek.

Türkiye'nin doğal zenginliklerinin korunması, ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliğinin sağlanması ve gelecek nesillere sağlıklı bir çevre bırakılması amacıyla hazırlanan düzenlemeyle istilacı yabancı türlerle mücadelede güçlü, koordineli ve bilim temelli bir yapının tesisi amaçlanıyor.

Muhabir: Hülya Ömür Uylaş