TÜİK enflasyon sepetini güncelledi

ANKARA (AA) - TÜİK'in internet sitesinde yer alan açıklamaya göre, Kurum, her yıl fiyat derlenen yerleşim ve iş yerleri ile sepette yer alan ürünler, ağırlıkları ile ürün tanımlarını güncelliyor.

Buna göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), toplumun tüketim kalıplarını mümkün olduğunca gerçeğe yakın şekilde yansıtmayı hedefleyen mal ve hizmet sepeti üzerinden hesaplanıyor.

Piyasada mevcut tüm mal ve hizmet fiyatlarının, takip edilmesinin mümkün olmaması nedeniyle TÜFE hesaplaması için hane halklarının tüketim harcamalarında önemli yer tutan mal ve hizmetler dikkate alınarak, bir sepet oluşturuluyor. Söz konusu sepet, tüketicilerin günlük yaşamlarında sıkça tercih ettiği ürün ve hizmetleri içeriyor.

Yürütülen çalışmalar neticesinde "2025" TÜFE için yeni baz yılı (temel yıl) olarak belirlendi. Baz yılı, fiyat endekslerinin "100" olarak kabul edildiği yıl olarak tanımlanıyor.

Baz yılının yenilenmesi, endeksin yorumlanmasını kolaylaştırırken, uluslararası karşılaştırılabilirliği artırmakta ve endeks seviyelerinin aşırı büyümesini engelleyerek, daha anlaşılır referans noktası sağlıyor.

Baz yılının değişmesiyle, TÜFE'de halen kullanılan mevcut sınıflama yapısı yerine, güncel tüketim kalıplarını daha iyi yansıtan "Amaca Göre Bireysel Tüketim Sınıflaması COICOP-2018"e geçilmesine karar verildi.

Yeni baz yılı, sınıflama ve ağırlık yapısı ile üretilen ilk veriler, ocak TÜFE haber bülteniyle yayımlandı.

Bu işlem, endeksin yeniden hesaplanmasını değil, yalnızca mevcut verilerin yeni sınıflama yapısına uygun şekilde gruplanmasını ifade ediyor.

Bu nedenle, manşet enflasyon göstergelerinde herhangi bir değişiklik olmayacak. Yalnızca bazı alt endekslerde sınıflama farkından kaynaklı değişiklikler görülebilecek.

Açıklamaya göre, bu yıl itibarıyla alandan veri derleme yöntemiyle elde edilecek fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 51,14'ünü oluşturacak.

TÜFE'de bu yıl 81 il ve 239 ilçe kapsamında, 39 bin 70 iş yeri ve 5 bin 246 konuttan (kira) 428 madde ve 972 madde çeşidi için her ay yaklaşık 636 bin 640 fiyat derlenecek.

Her yıl Aralık ayında yapılan güncellemede, hanehalklarının tüketim harcamalarında ağırlığı artan mal ve hizmetler endeks sepetine dahil ediliyor, ağırlığı azalan ürünler sepetten çıkarılıyor.

Bu nedenle, TÜFE sepetinde yer alan ürünlerin sayısı her yıl değişim gösteriyor. TÜFE tüketim sepeti ve ağırlıkları ise yıl içinde değişmeden sabit kalıyor.

Bu yıl TÜFE ağırlıklarının belirlenmesinde kullanılan temel veri kaynağının değişmesi ve yeni sınıflamaya geçilmiş olması nedeniyle madde sepetine yeni giren ve çıkan madde sayısının, geçen yıllara kıyasla fazla olduğu görüldü.

Güncellemeye göre, bu yıl sepete simit (fırın, market ve benzeri yerlerde satılan), yöresel peynirler, hazır pizzalar, hazır börekler, okul forması, bebek elbisesi, termos ve otomobil ekspertiz ücreti gibi 38 madde listeye alındı.

Kakao, ekmek hamuru (yufka), kravat, gazeteler ve tıraş malzemeleri gibi 30 ürün ise sepetten çıkarıldı.

Ayrıca, hanehalklarının madde çeşidi düzeyinde değişim gösteren güncel tüketim tercihlerinin de TÜFE sepetine yansıtılabilmesi için her yıl olduğu gibi pek çok madde altına yeni madde çeşitleri eklendi.

Örneğin, 2026 yılında dizel otomobil (madde) tamamen TÜFE sepetinden çıkarken, "otomobil (benzinli, elektrikli ve hibrid)" maddeleri altına yeni madde çeşitleri eklendi.

TÜFE hesaplamalarında kullanılacak, ana grup ağırlıkları da belirlendi. TÜİK'in, enflasyon hesaplama güncellemesiyle "2003=100" olan baz yılını "2025=100" olarak değiştirmesiyle, ana grup sayısı da 12'den 13'e çıktı. Bazı ana grupların isimlerinde de değişikliğe gidildi.

Özellikle dijital ürünler ve dijital içerik tüketimine ilişkin kategoriler, COICOP-2018'de ayrı bir sınıf haline getirildi ve belirsiz tanımlar ortadan kaldırıldı.

Sigorta ve finansal hizmetler, yeni harcama grubu olarak enflasyon hesaplamasında yer aldı.

Buna göre, gıda ve alkolsüz içeceklerin ağırlığı yüzde 24,96'dan yüzde 24,44'e, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtların ağırlığı yüzde 15,21'den yüzde 11,40'a gerilerken, ulaştırmanın ağırlığı 15,34'ten 16,62'ye yükseldi.

Gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünleri, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar, sağlık, eğitim, bilgi ve iletişim ana gruplarının ağırlığının azaldığı, giyim ve ayakkabı, mobilya, mefruşat ve evde kullanılan ekipmanlar ile rutin ev bakım ve onarımı, ulaştırma, eğlence, dinlence, spor ve kültür, lokantalar ve konaklama hizmetleri, kişisel bakım, sosyal koruma, çeşitli mal ve hizmetler gruplarının ağırlığının arttığı görüldü.

Söz konusu ağırlıklar, alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünlerinde yüzde 2,75, sağlıkta yüzde 2,79, bilgi ve iletişimde yüzde 3,10, eğitimde yüzde 2,02, giyim ve ayakkabıda yüzde 7,90, mobilya, mefruşat ve evde kullanılan ekipmanlar ile rutin ev bakım ve onarımında yüzde 7,92, eğlence, dinlence, spor ve kültürde yüzde 4,34, lokantalar ve konaklama hizmetlerinde yüzde 11,13, kişisel bakım, sosyal koruma, çeşitli mal ve hizmetlerinde yüzde 4,49 ve sigorta ve finansal hizmetlerde yüzde 1,07 olarak belirlendi.

Tüketici fiyat endeksi ana gruplarının isim değişiklikleri ve oran ağırlıkları şöyle:

TÜİK'in internet sitesinde yer alan açıklamaya göre, TÜFE'nin hesaplanması ve kamuoyuna sunulması ile ilgili süreçler, zaman içinde toplumun değişen tüketim alışkanlıklarına, ekonomik koşullara ve uluslararası standartlara uygun olacak biçimde sürekli güncelleniyor.

TÜFE'de fiyatlar, belirli ürünler için tanımlı yer, zaman ve satış noktalarına göre derleniyor. Bu süreç, saha gözlemlerini, barkod tarama verilerini, idari kayıtları ve çevrim içi satış yerlerinden elde edilen web kazıma verilerini birlikte kullanan çok kaynaklı bir yapıya sahipken, uluslararası standartlarda da önerilen bu yaklaşım, hem temsil gücünü hem de ölçümün doğruluğunu artırıyor.

Bilgisayar Destekli Kişisel Görüşme Yöntemi (CAPI) ile alandan veri toplama usulü, TÜİK'in 26 bölge müdürlüğünde görevli anketörlerin, seçilen iş yerlerini bizzat ziyaret ederek, mal ve hizmet fiyatlarını tablet bilgisayarlara kaydetmelerine dayalı geleneksel veri derleme yöntemi olarak tanımlanıyor. Bu yıl itibarıyla alandan veri derleme yöntemiyle elde edilecek fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 51,14'ünü oluşturuyor.

Barkod (satış) verilerinin kullanımı yöntemiyle perakende ticaret sektöründe önemli paya sahip zincir marketlerden sağlanan veriler, TÜFE hesaplamalarında ilk olarak 2021'de kullanılmaya başlandı. Analiz süreçleri tamamlanan iş yeri barkod verilerinin TÜFE hesaplamalarına dahil edilmesiyle 2026 yılı itibarıyla bu yöntemle derlenen fiyat sayısı, toplam fiyat sayısının yüzde 43,29'una karşılık geliyor.

Kullanılan bir diğer yöntem ise "veri kazıma (web scraping)" şeklindeki fiyat derleme olarak uygulanıyor. 2026 yılı itibarıyla bu yöntemle elde edilen fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 5,57'sini oluşturuyor.

Gerek barkod verilerinin kullanımı gerekse internet üzerinden derlenen fiyatların TÜFE hesaplamalarına dahil edilmesi istatistik ofisleri için maliyeti düşürürken cevaplayıcı yükünü de azaltıyor. Bunun yanı sıra istatistik üretiminde veri derleme sıklığı daha yüksek ve daha büyük hacimli oluyor. TÜFE'nin zamanlılığı gereği bahsedilen her iki yöntem için de ilgili ayın 1'i ile 24'ü arasındaki veriler kullanılıyor. Her madde için elde edilen günlük fiyatın geometrik ortalaması alınarak ilgili maddenin aylık ortalama fiyatına ulaşılıyor.

Bilgisayar Destekli İnternet Anketi (CAWI) yoluyla veri derleme metodu, cevaplayıcıların internet tabanlı özel olarak tasarlanmış anket formlarını çevrim içi olarak doldurmaları temel prensibine dayanıyor.

TÜFE'de, sağlık ve eğitim sektörleri grubundan seçilmiş madde çeşitleri için fiyatların firma yetkilileri tarafından "www.tuik.gov.tr" internet sitesindeki anketin doldurulması şeklinde uygulanıyor. Bu sistem 2024 yılı boyunca test edilerek, söz konusu fiyatlar hem anketörler tarafından yüz yüze görüşme yöntemiyle alandan derlenmiş hem de eş zamanlı olarak CAWI yöntemi kullanılmıştı. Geçen yıl itibarıyla söz konusu maddeler geleneksel yöntemden çıkarılarak sadece CAWI yöntemiyle derlenmeye başlandı.

TÜFE kapsamında kira fiyatlarının takibi için Bilgisayar Destekli Telefon Görüşmesi (CATI) yöntemi ile merkezde görevli operatörler tarafından veri derlenirken, hanelerle kurumsal iletişim hattı olan "ALO 124" üzerinden telefonla görüşülerek kira anketi gerçekleştiriliyor. Bu şekilde yapılan tüm görüşmeler kayıt altına alınıyor. Telefon ile kira anketi yapılamayan hanelerle ise bölge müdürlüklerinde görevli personel tarafından bilgisayar destekli yüz yüze görüşülerek anket uygulanıyor. Yıl boyunca "aynı konutun" kira fiyatı kesintisiz takip ediliyor. 2023'ten itibaren 5 bin 246 konuttan kira fiyatı inceleniyor.

TÜFE'de 2025 yılı itibarıyla ağırlıklı olarak hizmet grubundan (otel, lokanta ve benzeri) seçilmiş bazı madde çeşitleri için fiyatların CATI yöntemiyle derlenmesine başlanmıştı.

TÜFE'de idari kaynaklardan tam kapsamda ve güncel olarak derlenebilecek fiyatların doğrudan ilgili kurumlardan temini yoluna gidildi. Bu kapsamda akaryakıt fiyatları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kayıtlarından sağlanıyor.

Muhabir: Mertkan Oruç,Mert Davut